Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên là Mẫu Cả ngự trên Cửu Trùng Thiên, cai quản trời cao, là cội nguồn linh khí, che chở vạn dân và đứng đầu trong hệ thống Tứ Phủ linh thiêng.
Tín ngưỡng thờ Mẫu là một trong những di sản tâm linh đặc sắc, giàu tính bản địa nhất của người Việt. Trong hệ thống Tứ Phủ công đồng – gồm Thượng Thiên, Thượng Ngàn, Thoải Phủ và Địa Phủ – thì Mẫu Thượng Thiên, hay còn gọi là Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên, giữ vị trí tối thượng, là “người Mẹ của Trời” ngự trên Cửu Trùng, ban phát phúc lành, độ thế cứu dân.
Nhiều gia đình, điện thờ, đền phủ lập bàn thờ Mẫu Đệ Nhất nhưng lại chưa hiểu đầy đủ về ý nghĩa, truyền tích, cách bài trí hay thỉnh tượng Mẫu sao cho chuẩn mực và linh thiêng.
Trong bài viết này, Đồ Thờ Tâm Linh sẽ giúp bạn hiểu sâu về Mẫu Thượng Thiên – Mẫu Đệ Nhất, từ lịch sử, vai trò, giá trị tâm linh đến hướng dẫn thờ cúng chuẩn phong tục truyền thống.
Mẫu Thượng Thiên là ai? – Vị Mẫu Cả tối linh trong hệ thống Tứ Phủ
Vị trí cao nhất trong hệ thống Thánh Mẫu
Trong tín ngưỡng Tứ Phủ, Mẫu Thượng Thiên là vị đứng đầu. Bà cai quản miền trời – nơi khởi sinh nguồn linh khí, ánh sáng, năng lượng và vận mệnh của toàn vũ trụ.
Người dân thường gọi Mẫu bằng những danh xưng đầy tôn kính như:
- Mẫu Cả
- Mẫu Cửu Trùng Thiên
- Mẫu Liễu Hạnh
- Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên
Bà là mẹ của tất cả các vị Thánh Mẫu khác trong hệ thống Tứ Phủ, đại diện cho sức mạnh tối cao, sự công minh và lòng từ bi của trời đất.
Các danh xưng phổ biến của Mẫu Đệ Nhất
- Mẫu Cửu Trùng Thiên: ám chỉ Mẫu ngự trên chín tầng trời – nơi linh khí trời tụ hội.
- Mẫu Liễu Hạnh: là hiện thân trần gian nổi bật nhất của Mẫu Đệ Nhất, được coi là một trong Tứ Bất Tử.
- Mẫu Thiên Tiên: phân biệt với Mẫu Thượng Ngàn (Nhạc Tiên), Mẫu Thoải (Thủy Tiên) và Mẫu Địa (Địa Tiên).
Truyền tích và hiện thân: Mẫu Liễu Hạnh trong văn hóa dân gian
Tích truyện giáng sinh của Mẫu Liễu Hạnh
Theo truyền thuyết, Mẫu Liễu Hạnh vốn là công chúa thứ hai của Ngọc Hoàng – tên là Quỳnh Hoa công chúa. Vì lỗi viết chữ “Phong” trên thiên thư mà bị đày xuống hạ giới, đầu thai làm người trần, mang tên Lê Thị Thắng tại làng Vân Cát, phủ Thiên Bản (nay là Nam Định).
Sau khi sống một kiếp người, kết duyên, sinh con và hóa, bà nhiều lần giáng thế để cứu giúp dân lành, dẹp trừ yêu tà, mở phủ mở đàn, được dân tôn xưng là Thánh Mẫu Liễu Hạnh.
Các lần giáng thế và hóa thân
- Lần thứ nhất: Giáng sinh làm người, sống như phàm nhân.
- Lần thứ hai: Hiện thân quyền phép, lập phủ tại Vân Cát – Phủ Giầy.
- Lần thứ ba: Đi nhiều nơi cứu dân, trừ tà, phổ độ chúng sinh.
- Lần thứ tư: Không còn hiện hình mà ứng linh qua các giá đồng – nghi thức hầu bóng.
Vai trò trong hệ thống tín ngưỡng
Mẫu Liễu Hạnh không chỉ là hiện thân tiêu biểu của Mẫu Thượng Thiên mà còn được tôn vinh là vị Thánh Mẫu có công lớn trong việc hình thành nghi lễ, phủ thờ và truyền bá Đạo Mẫu rộng khắp miền Bắc Việt Nam.
Ý nghĩa thờ Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên trong đời sống tâm linh người Việt
Biểu tượng của quyền năng tối thượng
Mẫu Thượng Thiên là đại diện cho ý chí trời cao, là người quyết định số phận, cát hung, phúc họa của muôn loài.
Bà được thờ phụng như vị thiên chủ – ban quyền lực, ánh sáng và sinh khí:
- Người xin làm ăn, cầu lộc
- Người cầu con, cầu duyên
- Người hành đạo, hầu đồng
- Người hành hương lễ Mẫu đầu năm
Tình mẫu tử bao la – Đức từ bi vô lượng
Mẫu cũng là người mẹ dịu hiền, tha thứ và chở che. Dù xét công tội rạch ròi, Mẫu vẫn luôn mở đường cho những ai biết ăn năn, biết tu sửa.
Không ít người từng dâng lễ Mẫu trong lúc khốn cùng và nhận được ứng nghiệm linh thiêng, từ công danh cho đến gia đạo.
Sự linh ứng trong thực hành tín ngưỡng
Trong các buổi hầu đồng, khi “giá Mẫu Thượng Thiên” giáng, không gian như lắng lại, đầy trang nghiêm. Những ai có căn Mẫu thường cảm thấy rúng động, xúc động và cảm ứng mãnh liệt khi Mẫu về đồng.
Bạn đã từng chứng kiến một giá hầu Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên và cảm nhận được linh khí bao trùm chưa?
Hướng dẫn lập điện và bài trí bàn thờ Mẫu Thượng Thiên
Vị trí bàn thờ
- Trong phủ, điện thờ: Mẫu Đệ Nhất thường được thờ ở ngôi cao nhất, trung tâm điện chính.
- Trong tư gia: nếu lập riêng bàn thờ Tam Tòa Thánh Mẫu thì Mẫu Thượng Thiên ngự chính giữa, cao hơn hai bên.
Bố trí tượng – tranh thờ đúng chuẩn
Tượng Mẫu Thượng Thiên
- Chất liệu: gỗ mít, gỗ dổi, gỗ hương – được sơn son thếp vàng.
- Hình dáng: Mẫu mặc áo đỏ, đầu đội mũ cửu long, ngồi ngai, tay cầm quạt lông.
- Kích cỡ: tùy không gian – tượng lớn đặt trong điện, nhỏ hơn cho tư gia.
Tranh thờ Mẫu Thượng Thiên
- Tranh gỗ, tranh vẽ thủ công, tranh Hàng Trống cổ truyền.
- Tranh Tam Tòa: Mẫu Thượng Thiên ngồi giữa, hai bên là Mẫu Thượng Ngàn và Mẫu Thoải.
Cách thỉnh tượng Mẫu Thượng Thiên và nghi thức khai quang
Có nên khai quang điểm nhãn?
- Nên khai quang khi rước tượng về: để xin phép Thánh Mẫu nhập tượng, độ trì, gia hộ.
- Thực hiện ở phủ, đền có uy tín, hoặc mời thầy pháp đạo hạnh làm lễ.
Cách thỉnh tượng đúng chuẩn phong tục
- Chọn ngày đẹp, hợp bản mệnh gia chủ (thường là mùng 1, 10, 15 âm lịch).
- Tắm tượng bằng nước ngũ vị (nước ngâm hoa hồng, lá thơm).
- Dâng hương, khấn Mẫu, thỉnh Mẫu ngự vào tượng.
Ngày vía, lễ hội và nghi thức cúng Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên
Ngày vía chính
- Ngày 3 tháng 3 âm lịch: Đại lễ giỗ Mẫu Liễu Hạnh tại Phủ Giầy – Nam Định.
- Ngày 1 – 10 tháng 3 âm: Khai hội Phủ Dầy, hàng vạn người đổ về hành hương.
Nghi lễ cúng Mẫu
- Lễ vật: hoa tươi, trầu cau, bánh chưng, bánh dày, xôi ngũ sắc, rượu nếp.
- Văn khấn: tùy theo điện thờ Tam Tòa hoặc riêng Mẫu Đệ Nhất.
- Giá đồng Mẫu Thượng Thiên: mặc áo đỏ, múa quạt, giáng về đồng.
Những lưu ý khi thờ Mẫu Thượng Thiên tại gia
Không gian cần trang nghiêm, thanh tịnh
- Tránh đặt gần nhà vệ sinh, nhà bếp, gầm cầu thang.
- Luôn giữ sạch sẽ, có đủ ánh sáng tự nhiên.
Dâng lễ với tâm thành – tránh hình thức
- Quan trọng nhất là tấm lòng chứ không phải mâm cao cỗ đầy.
- Tránh thờ cúng chỉ để “xin lộc”, hãy khấn nguyện bằng tâm thiện lành.
Không tùy tiện gọi hồn, thỉnh căn khi chưa đủ duyên
- Việc hầu đồng, mở phủ phải tìm hiểu kỹ, không nên chạy theo phong trào.
Kết luận: Giữ vững đức tin – Giữ lấy phúc đức
Mẫu Thượng Thiên – Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên không chỉ là biểu tượng quyền năng, là chốn nương tựa tinh thần của hàng triệu tín đồ Đạo Mẫu, mà còn là hình tượng của lòng mẹ bao la, của niềm tin bất diệt vào linh khí đất trời.
Thờ Mẫu là giữ đạo, là gìn giữ cội nguồn dân tộc – nơi ông bà ta từ bao đời đã ngưỡng vọng. Hãy để lòng thành của bạn kết nối với Mẫu, để được chở che, soi sáng và nuôi dưỡng phúc đức cho cả gia đạo.
Bạn đã sẵn sàng thỉnh Mẫu Cả về nhà – để mang linh khí trời cao vào tổ ấm chưa?
Nếu bạn đang tìm mua hoặc đặt làm các mẫu đồ thờ cúng tâm linh, tượng Phật, tượng thờ Tứ Phủ Đạo Mẫu bằng gỗ, sơn son thếp vàng tinh xảo chuẩn Sơn Đồng, hãy liên hệ: 0901 701 102 hoặc ghé làng nghề Sơn Đồng, Hà Nội để được tư vấn tận tình và chiêm ngưỡng trực tiếp các mẫu đẹp nhất.